De ontwikkeling van Oersoep (een passie voor de 21e eeuw) begon in april 2024 met een week lang luisteren naar Bach. In een repetitielokaal van NITE draaiden we de Matthäus-Passie van begin tot eind, lazen mee met de gezongen teksten en vroegen ons bij elke aria af: Wat herkennen we? 

Het boek Oersoep van Bregje Hofstede zou namelijk wel het tekstmateriaal zijn, waarmee we zouden werken, maar we waren niet van plan een ‘gewone’ boekbewerking te maken. In plaats daarvan wilden we een muzikale voorstelling maken als eigentijds ritueel, dat zich met het massieve thema van ouderschap ten tijde van de klimaatcrisis zou bezighouden. Daarvoor boden de teksten uit het boek een schitterend uitgangspunt. In welke vorm we die zouden gaan gieten, moesten we alleen nog uitvinden. Daarvoor besloten we ons in de christelijke Passie te verdiepen.

In opdracht van de St. Thomas Kirche in Leipzig, schreef Bach met zijn Matthäus-Passie een meesterwerk, dat het lijdensverhaal van Jezus tot een jaarlijks muzikaal paasritueel zou maken. De Passie volgt de laatste dagen van Jezus aan de hand van verschillende hoofdstukken. Zo gaan we van het laatste avondmaal, via de gevangenname en veroordeling van Jezus door het Romeinse volk, naar de kruisiging en eindigen bij de graflegging. 

Bachs Passie is opgebouwd uit recitatieven, waarin het verhaal wordt verteld en aria’s, waarin het lijden van Jezus en de schuldgevoelens van de geloofsgemeenschap worden bezongen. Want bovenal gaat het in de Passie over het invoelen van schuld, een motief dat zich door het gehele christelijke geloof trekt, en waar Pasen het absolute hoogtepunt van vormt. Niemand greep in toen Jezus werd gecriminaliseerd, opgepakt en veroordeeld, sterker nog: Hij werd verraden en ontkend, de mensen trokken hun handen van hem af. Het waren de zonden van de mens, die dit onschuldige leven ten val brachten, en daaraan worden de gelovigen elk jaar met Pasen herinnerd.

De Passie vertelt niet alleen dit Bijbelse verhaal, maar laat je óók horen wat je erbij dient te voelen. De tekst en de muziek helpen je als het ware een handje mee om alles helemaal te doorleven. Daarmee functioneert de Passie in de kerk als een ritueel: een doorgecomponeerde inleving in de christelijke zonden, om daarna met hernieuwde christelijke inzichten de kerk weer te verlaten. Dat bracht ons bij de vraag: Aan wat voor ritueel zouden we vandaag de dag behoefte hebben? Een ritueel dat geen religieuze reflectie is, maar op onze verhouding tot de aarde en de ecologische crisis gericht is.

Met de structuur van de Passie in ons achterhoofd, kozen we een aantal van de vele beelden en motieven die erin voorkomen, dat met onze thematiek en de wereld van Oersoep resoneert. Aan de hand daarvan bouwden we aan geheel eigen hoofdstukken. Samen met decorontwerper Jonathan Mertz ontwierpen we daarvoor vijf decors, of decor-onderdelen, die tijdens de voorstelling door de spelers zelf worden opgebouwd en daarna weer afgebroken. Zo ontstaan processies van beelden en scenische momenten, die het verhaal stap voor stap voortstuwen. Daarbinnen plaatsen de spelers zichzelf, ze worden onderdeel van het landschap en bouwen zo de achtergrond voor de tekst.

In de teksten van Bregje Hofstede vloeien talloze gedachten en flarden van situaties in elkaar over. We trokken deze teksten enigszins uit elkaar, plaatsten ze in thematische blokken en verdeelden die over de verschillende hoofdstukken. We legden daarbij de nadruk op de stukken tekst, die zich bezighouden met de natuur, de verandering van het klimaat en de daarmee samenhangende zorgen van het hoofdpersonage, de moeder. Daarvoor maakten we onder andere gebruik van een aantal teksten van Bregje, die weliswaar voor dit boek geschreven werden, maar nooit eerder zijn gepubliceerd.

De spelers vormen het koor van deze Passie voor de 21e eeuw. Zij drijven niet alleen de handeling van het stuk vooruit, door de decors steeds op- en af te bouwen, ook vertolken ze dan wel met z’n allen, dan wel als solisten, de stem van de moeder. Vergelijkbaar met de zangers, die in de passie de stemmen van Jezus, de discipelen en alle andere personages vertolken. Op het toneel zullen dan ook geen uitgespeelde scènes zien, eerder ligt de nadruk op de muzikaliteit van de tekst. In de repetities werkten we met de spelers aan het ritme en de klank van de woorden, aan het samen spreken en het aan elkaar overgeven van de zinnen. Door goed naar elkaar te luisteren, en gedetailleerde afspraken te maken over hoe de tekst wordt gezegd, worden ze samen tot één verteller met vijf monden.

Maar niet alleen met de tekst wordt muziek gemaakt. De spelers zijn het koor van deze passie, en het orkest wordt vertolkt door de vijf muzikanten van K.O.Brass. Aan de hand van de meest bekende stukken uit de Matthäus-Passie, zoals de bombastische ouverture waarmee het stuk begint, of de gevoelige aria Erbarme dich, schreef de componist Matthias Sigurdsson eigen composities. In samenwerking met K.O.Brass, pakt hij daarnaast een aantal van de melodieën uit de muziek van Bach op, voert ze verder en ver-brass-t ze volledig. Dat levert een hele andere klank op dan bij Bach, en dat is precies de bedoeling. Tegenover de grote woorden en zware thematiek van Oersoep staat feestelijke, groovy muziek. Die brengt niet alleen lichtheid, maar vooral ook een sprankje hoop.

Oersoep gaat namelijk niet alleen over de zorgen over het klimaat en het gewicht van de verantwoordelijkheid over het kwetsbare leven dat je als ouder op deze planeet hebt gezet. Oersoep gaat bovenal ook over het vervagen van de grenzen tussen jezelf en de ander, en het gevoel van verbinding met alles wat leeft, dat door het krijgen van een kind kan ontstaan en wat voor de moeder in het boek het startpunt vormt om naar meer van dat soort verbindende ervaringen op zoek te gaan.

Anders dan de Matthäus-Passie, is Oersoep geen oefening in berouw, maar juist een oefening in verbinden: Hoe voelt het, als je meer wordt dan jezelf alleen? Als je de grenzen van jezelf uitvouwt, en ruimte maakt voor het hele universum?

Misschien is dat de eigenlijke eerste stap op weg naar een duurzamere omgang met onze planeet: Een verandering van waarneming. In plaats van breken onder het gewicht van de verantwoordelijkheid voor onze eigen zonden, moeten we onszelf herpakken, en onze connectie met het geheel herstellen. Dat is tenslotte wat de borrelende oersoep is: “al het leven” dat ver voor ons begon en ver na ons zal doorgaan, op wiens tijdslijn wij slechts kleine stipjes zijn.

We gaan onszelf niet redden door onszelf elk jaar opnieuw onze zonden voor ogen te voeren, vast te lopen in onze schuldgevoelens en ons aan de hand van een muzikaal ritueel voor een momentje gezuiverd te voelen. Dat is een ritueel dat voor de eeuwigheid gedacht is, wat de huidige situatie in stand houdt en geen noodzaak heeft bij verandering. Terwijl die verandering juist wel hard nodig is. Dus laten we oefenen om buiten de gebaande paden te treden, om onze eigen afgescheidenheid open te breken en elkaar te vinden, om te voelen dat we deel zijn van een groter geheel waar we zorg voor moeten dragen. Om het leven onder onze vingertoppen te voelen knetteren en het vooral niet op te geven.